Parkash Purab-Joti Jot Diwas-Gurgadi Diwas

Dhadee

ਪਉੜੀ ॥

ਢਾਢੀ ਤਿਸ ਨੋ ਆਖੀਐ ਜਿ ਖਸਮੈ ਧਰੇ ਪਿਆਰੁ ॥

ਦਰਿ ਖੜਾ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਵੀਚਾਰੁ ॥

ਢਾਢੀ ਦਰੁ ਘਰੁ ਪਾਇਸੀ ਸਚੁ ਰਖੈ ਉਰ ਧਾਰਿ ॥

ਢਾਢੀ ਕਾ ਮਹਲੁ ਅਗਲਾ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਇ ਪਿਆਰਿ ॥

ਢਾਢੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਚਾਕਰੀ ਹਰਿ ਜਪਿ ਹਰਿ ਨਿਸਤਾਰਿ ॥੧੮॥

ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ:੧ (ਮ: ੩) - ੫੧੬

Darsani Parsiai Guru Kai

ਅਮਿਅ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਸੁਭ ਕਰੈ ਹਰੈ ਅਘ ਪਾਪ ਸਕਲ ਮਲ ॥

ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਅਰੁ ਲੋਭ ਮੋਹ ਵਸਿ ਕਰੈ ਸਭੈ ਬਲ ॥

ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਮਨਿ ਵਸੈ ਦੁਖੁ ਸੰਸਾਰਹ ਖੋਵੈ ॥

ਗੁਰੁ ਨਵ ਨਿਧਿ ਦਰੀਆਉ ਜਨਮ ਹਮ ਕਾਲਖ ਧੋਵੈ ॥

ਸੁ ਕਹੁ ਟਲ ਗੁਰੁ ਸੇਵੀਐ ਅਹਿਨਿਸਿ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ ॥

ਦਰਸਨਿ ਪਰਸਿਐ ਗੁਰੂ ਕੈ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖੁ ਜਾਇ ॥੧੦॥

ਪੰਨਾ 1392, ਸਤਰ 14

Mithaa Sajanu

ਮਿਠਾ ਸੋ ਜੋ ਭਾਵਦਾ ਸਜਣੁ ਸੋ ਜਿ ਰਾਸਿ ॥

ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਕਉ ਆਪਿ ਕਰੇ ਪਰਗਾਸੁ ॥੨॥

ਗੂਜਰੀ  ਕੀ ਵਾਰ:੧ (ਮ: ੩) - ਅੰਗ ੫੧੭

Teerath Isnaanu Bhakhantu

ਤੀਰਥੁ, ਇਸਨਾਨੁ, ਭਾਖੰਤੁ:

"ਸਚੁ ਤੀਰਥੁ ਸਚੁ ਇਸਨਾਨੁ ਅਰੁ ਭੋਜਨੁ ਭਾਉ ਸਚੁ ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥ 

{ਪੰਨਾ 1392}"

ਤੀਰਥ ਐ ਜਿਹੜਾ ਬਾਹਰਲਾ ਤੀਰਥ ਐ ਨਾ ! ਉਹ ਹੈਨੀ...ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਐ ਬਾਹਰਲਾ ਤੀਰਥ ਖਤਮ । ਬਾਹਰਲੇ ਤੀਰਥ ਸੱਚ ਹੈ ਈ ਨੀ ਝੂਠੇ ਨੇ ਇਹ ਤਾਂ, ਸਾਡੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਨੇ…ਆਦਮੀ ਦੇ । ਇਹ ਤੀਰਥ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਐ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਐ । ਕਹਿੰਦੇ...ਇਹਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਤੀਰਥ ਬਣਦੇ ਨੇ...ਸਰੋਵਰ ਹੋਵੇ ਚਾਹੇ...ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਹੋਵੇ । ਜੇ ਤਾਂ ਹਿਰਦਾ ਸਰੋਵਰ ਐ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਐ...ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਤੀਰਥ ਏਥੇ ਈ ਐ, ਇਹਦੇ ਵਿੱਚੇ ਈ ਐ...ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ । ਇਹ ਕੀ ਐ ?

ਅਸਮਾਨ ਮ੍ਯ੍ਯਿਨੇ ਲਹੰਗ ਦਰੀਆ ਗੁਸਲ ਕਰਦਨ ਬੂਦ ॥

ਤਿਲੰਗ (ਭ. ਕਬੀਰ)  {ਪੰਨਾ 727}

'ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ' ਜਿਹੜੀ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਐ...'ਗੁਰਮੱਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ'...ਇਹ ਤੀਰਥ ਐ । 'ਗੁਰਮੱਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ' ਈ ਤੀਰਥ ਐ, ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਸਲ ਕਰੇ, ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹਾ, ਨਹਾ ਕੇ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਉਤਾਰਨੀ ਐਂ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਐ ਹੁਣ ।

ਤਨਿ ਧੋਤੈ ਮਨੁ ਹਛਾ ਨ ਹੋਇ ॥ {ਪੰਨਾ 558}

ਧੋਣਾ ਤਾਂ ਮਨ ਐ, ਤੇ ਧੋਨੇ ਆਂ ਤਨ । ਮਨ ਨੂੰ ਜੇ ਧੋਣਾ ਐ ਤਾਂ ਤੀਰਥ ਅੰਦਰ ਐ ਫਿਰ, ਫਿਰ ਤੀਰਥ ਕੀ ਐ? ਫਿਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੀਰਥ ਐ...ਗੁਰਮੱਤ ਵਿਚਾਰ-ਧਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਕੀ ਐ? ਧਾਰਾ ਕਾਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਐ? ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਿਹੜੀ ਹੈ...'ਧਾਰਾ' ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰਾ ਐ...ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨੈ...ਮਨ ਨੂੰ ਧੋਣੈ "ਮਨੁ ਧੋਵਹੁ ਸਬਦਿ ਲਾਗਹੁ" ਆਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨ ਧੋਵੋ "ਸਬਦਿ ਲਾਗਹੁ ਹਰਿ ਸਿਉ ਰਹਹੁ ਚਿਤੁ ਲਾਇ ॥ {ਪੰਨਾ 919}" ਇਹ ਤੀਰਥ ਐ ।

"ਸਚੁ ਤੀਰਥੁ ਸਚੁ ਇਸਨਾਨੁ ਅਰੁ ਭੋਜਨੁ ਭਾਉ ਸਚੁ ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥ 

{ਪੰਨਾ 1392}"

ਤੀਰਥ ਐ...ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਐ 'ਸੱਚ' ਐ, ਭੋਜਨ ਐ...ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਈ ਸੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਏ ਜਿਹੜਾ...ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਐ । ਜੇ ਭੋਜਨ ਉਹ ਖਾਊ…ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ...ਤਾਂਹੀ ਨੀ ਇਹ ਮਰਦਾ । ਸੱਚ ਜਿਹੜਾ ਖਾਣ ਲੱਗੂ...ਉਹ ਮਰਦਾ ਨੀ, ਸੱਚ ਨੀ ਮਰਦਾ...ਸੱਚ ਮਰਨ ਦਿੰਦਾ ਨੀ, ਨਾ ਸੱਚ ਮਰਦੈ...ਨਾ ਸੱਚ 'ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ' ਮਰਨ ਦਿੰਦੈ । ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸਰੀਰ ਵੀ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾ! ਬਾਹਰਲਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ! ਅੰਦਰਲਾ ਸੱਚ ਐ...ਜਿਹੜਾ ਸਤ ਸਰੂਪ ਐ ਅੰਦਰਲਾ...ਬੋਲਦੈ...ਆਤਮਾ! ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਐ ਨਾ! ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਐ...ਅੰਦਰਲਾ, ਉਨਾ ਚਿਰ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨੀ ਮਰਦਾ, ਜਦ ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੈ...ਤਾਂ ਮਰਦੈ । ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ...ਸੱਚ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਐ, ਉਨਾ ਚਿਰ ਮਰਦਾ ਨੀ ਹੈ ਉਹੋ, ਜਦ ਸੱਚ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੈ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦੈ ਫਿਰ । ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ ਨਾਲ ਆਪ ਜੁੜ ਜੇ ਨਾਂ ਉਹ ਮਰਦੈ, ਸੱਚ ਤਾਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਓ ਨੀ, ਸੱਚ ਤਾਂ ਮਰਨ ਦਿੰਦਾ ਵੀ ਨੀ ਜੇ ਨਾ ਚਾਹੇ, ਜੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ...ਇਹ ਮਰੇ...ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ । ਜੀਹਨੂੰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੈ...ਉਹ ਮਰਦੈ, ਜੀਹਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ...ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਦਾ ਭੋਜਨ ਐ ਜਿਹੜਾ ਖਾਊਗਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋਊਗਾ, ਉਹ ਮਰੂ ਕਿਵੇਂ? ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਹੂ ਉਹੋ । ਜੀਹਦਾ ਖਾਣਾ ਸੱਚ ਐ ਪਹਿਨਣ ਸੱਚ ਐ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਰਜੂਗਾ? ਮਰੂਗਾ...ਜਿਹੜਾ...ਝੂਠ ਖਾਣਾ ਝੂਠ ਪਹਿਨਣਾ ਜੀਹਦਾ । ਦੁਨਿਆਵੀ ਮਾਇਆ-ਧਾਰੀ ਮਰਨਗੇ, ਸਾਕਤ ਮਰਨਗੇ

 "ਸਾਕਤ ਮਰਹਿ ਸੰਤ ਸਭਿ ਜੀਵਹਿ ॥ {ਪੰਨਾ 326}

ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਸੱਚ ਖਾਣਾ ਸੱਚ ਪਹਿਨਣਾ ਐ, ਸਿੱਖ ਦਾ ਸੱਚ ਖਾਣਾ ਸੱਚ ਪਹਿਨਣਾ ਐ, ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਸੱਚ ਖਾਣਾ ਸੱਚ ਪਹਿਨਣਾ ਐ, ਖਾਲਸਾ ਅਮਰ ਐ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਮਰ ਹੋਣੈ ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਐ, ਦੂਆ ਤਰੀਕਾ ਕੋਈ ਨੀ ਹੈ । ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੂਆ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਜੇ ਦੂਆ ਤਰੀਕਾ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੱਸੇ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੈ…ਤਾਂ ਦੱਸੇ, ਕਿਸੇ ਧਰਮ 'ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ ਓ ਨੀ, ਜਿਕਰ ਈ ਨੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਗਰੰਥਾਂ 'ਚ ਤਾਂ ਜਿਕਰ ਈ ਨੀ ਹੈ ਇਹੇ ।

"ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥"

"ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥" ਸਦਾ...ਸਦਾ ਲਫਜ ਕਿਉਂ ਲਾਇਐ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨੇ ਮਰਨਾ ਨੀ ਨਾ ਹੈ ਹੁਣ! ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਐ...ਰੋਵੈ ਅਰ ਗਾਵਹਿ, 'ਰੋਵੈ ਅਰ ਗਾਵਹਿ' ਜਿਹੜੇ ਏਸੇ ਕਰਕੇ "ਗਾਵਹਿ ਤੁਹਨੋ ਪਉਣੁ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰੁ {ਪੰਨਾ 6}" ਜਿਹੜੇ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਈ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਫਿਰ, ਭਗਤ ਜਿਹੜੇ ਨੇ...ਗਾਉਂਦੇ ਈ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਉਹ present(ਵਰਤਮਾਨ) ਤਾਂ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਨੇ tense(ਕਾਲ), present tense(ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ) ਤਾਂ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚਖੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ...

"ਕਵਣੁ ਕਹੈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਮੁਯਉ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1409}"

ਜਿਹੜਾ ਸਤਿਗੁਰ ਨੂੰ ਮੋਇਆ ਮੰਨਦੈ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਐ ਕੋਈ । ਓ ਬਰਸੀਆਂ ਕੀਹਦੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਨੇ ਏਹੇ? ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਮਨਾਈ ਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀ ਮਨਾਈ ਦੀਆਂ । ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਨੇ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗੁਰੂ ਐ, ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਨੀ ਪਹੁੰਚੇ ਅਜੋਂ...ਬਰਸੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਐਹ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਨੀ...ਜਿੱਦਣ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਣਗੇ...ਕੈਲੰਡਰ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਇਹ ਤਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਪੰਡਿਤ ਨੇ, ਮਾਇਆਧਾਰੀ ਨੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ-ਬੋਲੇ ਨੇ । ਦੂਏ ਧਰਮ ਜੋ ਕੁਛ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਉਹੀ ਇਹ ਕਰਦੇ ਨੇ । ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਹੋਰ, ਉਹ ਧਰਮ ਹੋਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਰਲਾਤਾ? ਊਂ ਕਹਿੰਨੇ ਓਂ ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਸਰਵ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਐ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਾਹਦਾ ਬਈ? ਕਾਹਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਐ ਤੁਹਾਡੀ? ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਸੀ...ਤੁਸੀਂ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ...ਤੁਸੀਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਫਿਰਦੇ ਓਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸੀ...ਤੁਸੀਂ ਬਣਾਉਨੇ ਓਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਚੜ੍ਹੇ ਨੇ, ਵਧੀਆ ਨੇ, ਉਚੇ ਨੇ...ਤੁਸੀਂ ਬਣਾਉਨੇ ਓਂ, ਧਰਮ ਕਾਹਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡਾ? ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਓਂ? ਕਿਤੇ ਚਾਰ-ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਓਂ? ਥੋਡਾ target(ਨਿਸ਼ਾਨਾ) ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਾਲਾ? ਜੀਹਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਾਲਾ target(ਨਿਸ਼ਾਨਾ) ਈ ਨੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੇ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦੈ...ਮੈਂ ਸਿੱਖ ਹਾਂ, ਉਹ ਬੜੇ ਭੁਲੇਖੇ 'ਚ ਐ । ਦੁਨੀਆਂ ਨੇ ਨੀ ਮੰਨਣਾ ਹੁਣ...ਬਈ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖ ਹੋਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਨੀ ਮੰਨਦੀ, ਕਹੇ ਪਰ ਕੋਈ...ਕੌਣ ਲੜੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ? ਗਲ ਪਾਉਣੇ ਨੇ? ਕੀ ਲੋੜ ਐ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੀ? ਕੱਲ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ court(ਅਦਾਲਤ) 'ਚ ਚਲੇ ਜਾਉਂਗੇ, ਬਈ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਨੂੰ hurt(ਠੇਸ) ਕਰਤਾ ਜੀ...ਸਾਡੇ ਜੀ ਉਹੋ...ਵਲੂੰਦੜੇ ਗਏ ਸਾਡੇ ਉਹੋ...ਫਲਾਣੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਹੜੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇ...ਹਿਰਦੇ ਵਲੂੰਦੜੇ ਗਏ, ਉਹ ਬਣੇ ਬਣਾਏ ਉਹੀ ਲਫਜ ਨੇ ਦੋ ਕੁ...ਤਿੰਨ ਕੁ, ਉਹ ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਏਹੇ । ਹਿਰਦੇ ਤਾਂ ਵਲੂੰਦੜੇ ਜਾਣੇ ਈ ਨੇ, ਸੱਚ ਬੋਲੋ...ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਤਾਂ ਵਲੂੰਦੜੇ ਜਾਣਗੇ ਈ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੀ ਵਲੂੰਦੜ ਹੋਏ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੋਲੇ ਤੁਸੀਂ ਦੂਏ ਧਰਮਾਂ ਦੇ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਲੂੰਦੜੇ ਨੀ ਹੋਏ? ਥੋਡੇ ਜਿਆਦਾ ਹਿਰਦੇ ਨਰਮ ਨੇ? ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੀਹਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਦੜਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੂੜਿਆਰ ਹੁੰਦੈ, ਸਿੱਖ ਨੀ ਹੁੰਦਾ । ਕੂੜਿਆਰਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਲੂੰਦੜੇ ਗਏ ਥੇ, ਤਾਂਹੀ ਤਾਂ ਐਨੀਆਂ...ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਇਐ । ਜੀਹਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਦੜਿਆ ਜਾਂਦੈ, ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸੱਚ ਜੀਹਨੂੰ ਕੌੜਾ ਲੱਗਦੈ, ਉਹਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਦੜਿਆ ਜਾਂਦੈ, ਜੀਹਨੂੰ ਸੱਚ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦੈ, ਉਹਦੇ ਤਾਂ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕੱਟਦੀਓ ਆ ਕੇ ਹੈਨੀ । ਸੱਚ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੱਟ ਈ ਨੀ ਸਕਦਾ, ਵਲੂੰਦੜਿਆ ਕਿਵੇਂ ਜਾਊਗਾ ਹਿਰਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਸਚਿਆਰਾ ਐ, ਉਹਦਾ?

"ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥"

"ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ" ਭਾਖਦੈ...ਬੋਲਦੈ, ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦੈ, ਅਰ 'ਸੋਹੈ'...ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦੈ...ਸੋਂਹਦੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਸਦਾ ਈ ਸੱਚ ਭਾਖਦੈ । ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਭਾਖਦੈ? ਸੱਚਖੰਡ 'ਚ । ਕਿੱਥੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ? ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਉਥੋਂ..."ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਸਿਆ ਸਤ ਕਾ ਖੇੜਾ ॥ {ਪੰਨਾ 886}" ਜਿਥੇ ਸੱਤ ਕਾ ਖੇੜਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਨਾ! ਸੱਚਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਈ ਖੇੜੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਸਤਜੁਗ ਸੀ ਉੱਥੇ...ਉਦੋਂ । ਸਤਜੁਗ ਦੇ ਵਿੱਚ "ਸਤਜੁਗਿ ਸਚੁ ਕਹੈ ਸਭੁ ਕੋਈ ॥ {ਪੰਨਾ 880}" ਸਤਜੁਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਈ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੇ ਨੇ...ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਸਤਜੁਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਈ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, 'ਸੀ' ਨੀ, 'ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ' "ਕਹੈ" ਕਹਿ ਰਹੇ ਨੇ, ਸਤਜੁਗ ਹੁਣ ਵੀ ਐ, ਸੱਚਖੰਡ 'ਚ ਸਤਜੁਗ ਐ, ਸਾਰੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਨੇ ਉੱਥੇ । ਜਿਹੜਾ ਐਥੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਸੱਚ ਈ ਬੋਲਦੈ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ practice(ਅਭਿਆਸ/ਸਾਧਨਾ) ਏਥੇ ਕਰਨੀ ਐਂ, ਜੀਹਦੀ practice(ਅਭਿਆਸ/ਸਾਧਨਾ) ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਚ ਬੋਲ ਸਕੂਗਾ । ਐਥੇ ਤਾਂ practice(ਅਭਿਆਸ/ਸਾਧਨਾ) ਈ ਕਰਨੀ ਐਂ ਨਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ! ਇੱਕ ਸੁਰ ਹੋਣੈ ਸੱਚ ਨਾਲ, ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਸੁਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਬੋਲਣ ਦੀ practice(ਅਭਿਆਸ/ਸਾਧਨਾ) ਹੋ ਗਈ...ਸੱਚ, ਉਹਨੂੰ 'ਸੁਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਸੁਰ-ਸਾਧਨਾ ਹੋ ਗਈ, ਇਹ ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਸੁਰ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ । ਓ ਸੁਰ-ਸਾਧਨਾ ਤਾਂ ਆਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਐ...ਸੱਚ "ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥" ਆਹ ਸੁਰ-ਸਾਧਨਾ ਐ । "ਸਤਜੁਗਿ ਸਚੁ ਕਹੈ ਸਭੁ ਕੋਈ ॥" ਕਿਉਂ ਕਹੈ? "ਘਰਿ ਘਰਿ ਭਗਤਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਈ ॥" ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਭਗਤੀ ਏਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਐ । ਐਥੇ ਜੀਹਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਐ, ਬੁੱਧ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਐ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਖੰਡ ਜਾਂਦੈ, ਉਹੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਰਹਿੰਦੈ "ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥" ਜੋ 'ਸੋਹੈ'...ਹੈਗਾ, ਉਹਦੀ ਬਰਸੀ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਐ? ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਜਾਣਦੇ ਨੇ, ਏਦੂੰ 'ਗਾਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੀਂਹਦਾ ਈ ਕੱਖ ਨੀ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।

ਸਚੁ ਪਾਇਓ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਸੰਗਤੀ ਬੋਹੈ ॥

'ਸਚੁ ਪਾਇਓ' ਸੱਚ ਪਾਇਆ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈ? ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਗਏ ਉਹੋ? ਦੂਏ ਕਿਉਂ ਨੀ ਬੋਲ ਸਕਦੇ? ਆਹ ਜਿਹੜਾ ਗੁਰ ਸ਼ਬਦ ਐ, ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਐ ਨਾ...ਗੁਰਬਾਣੀ, ਏਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸੱਚ ਸਮਝਿਐ ਉਹਨਾਂ ਨੇ । ਸੱਚ ਪਾਇਆ ਦਾ ਮਤਲਬ 'ਸੱਚ ਸਮਝਿਐ', ਸੱਚ ਜਾਣਿਐ । "ਸਚੁ ਪਾਇਓ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਸੰਗਤੀ ਬੋਹੈ ॥" ਫਿਰ ਸੱਚ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ ਐ, 'ਅੰਦਰਲਾ' ਜਿਹੜਾ ਆਪਣਾ 'ਮੂਲ' ਐ 'ਸਤ ਸਰੂਪ', ਉਹਦੀ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ ਐ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਗਏ, ਫੇਰ ਉਹੋ ਜਾ ਕੇ ਕਿਤੇ ਬੋਹਥ ਵਿੱਚ ਵੜੇ ਨੇ, ਫੇਰ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਨੇ...ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ । ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਜਪਿਐ, ਫਿਰ ਜਪਾਉਣ ਲੱਗਿਐ, ਜਦ ਜਪਾਉਣ ਲੱਗਦੈ ਫਿਰ 'ਬੋਹੈ' ਬਣ ਜਾਂਦੈ...ਆਪ ਜਹਾਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੈ, ਆਪ ਪੁਲ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੈ । ਕਿਸ਼ਤੀ ਐ ਇਧਰੋਂ ਉਧਰ ਪਾਰ ਕਰ ਆਉਂਦੀ ਐ ਜਿਵੇਂ...ਫੇਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਐ, ਫੇਰ ਪਾਰ ਕਰ ਆਉਂਦੀ ਐ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ...ਉਹੋ ਜਿਹਾ...ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਈ ਕਰ ਲੈਣਾ...'ਬੋਹੈ' ।

ਜਿਸੁ ਸਚੁ ਸੰਜਮੁ ਵਰਤੁ ਸਚੁ ਕਬਿ ਜਨ ਕਲ ਵਖਾਣੁ ॥

 ਦਰਸਨਿ ਪਰਸਿਐ ਗੁਰੂ ਕੈ ਸਚੁ ਜਨਮੁ ਪਰਵਾਣੁ ॥੯॥

"ਜਿਸੁ ਸਚੁ ਸੰਜਮੁ ਵਰਤੁ ਸਚੁ" ਜੀਹਦਾ ਸੰਜਮ 'ਸੱਚ' ਐ, ਸੰਜਮ 'ਸੱਚ' ਐ...ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਪਰ ਕਰਨਾ ਸੱਚ ਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਐ, ਹੋਰ ਕੁਛ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੀ ਕਰਨਾ । ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਦਮ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ...ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਸੱਚ ਦੀ ਸਮਝ ਆਵੇ...ਪਰ ਕਰਨਾ ਸੱਚ ਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਐ, ਹੋਰ ਕੁਛ ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ । ਥੋੜੀ-ਥੋੜੀ ਸਮਝ ਆਵੇ ਚਾਹੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਚ ਦੀ, ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਜਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਰਹੇ...ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ, ਜੰਮਿਆ ਰਹੇ ਇਸ ਤਲ 'ਤੇ, ਜੰਮ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰੇ...ਲਗਾਤਾਰ । 'ਵਰਤੁ ਸਚੁ' ਸੱਚ ਦਾ ਈ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ, 'ਵਰਤ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨੀ ਹੈ ਬਈ ਵਰਤ ਰੱਖ ਲਵੇ...ਸੱਚ ਖਾਵੇ ਈ ਨਾ । ਵਰਤਾਰਾ ਸੱਚ ਦਾ ਰੱਖੇ, ਸੱਚ ਈ ਦਵੇ...ਸੱਚ ਈ ਲਵੇ, ਸੱਚ ਸੁਣੇ...ਸੱਚ ਦੱਸੇ, ਸੱਚ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰੇ, ਸੱਚ...ਨਾਮ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਲਵੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਵੇ ਵੀ, ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਸੱਚ ਦਾ ਈ ਕਰੇ, ਵਪਾਰ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸੱਚ ਦਾ ਈ ਕਰੇ, ਵਪਾਰ ਕਰੇ ਤੇ ਵੀ ਵਧਦੈ, ਖਰਚੇ ਤੇ ਵੀ ਵਧਦੈ । "ਕਬਿ ਜਨ ਕਲ ਵਖਾਣੁ ॥" 'ਕਬਿ ਜਨ ਕਲ' ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਰਿਹੈ ।

ਦਰਸਨਿ ਪਰਸਿਐ ਗੁਰੂ ਕੈ ਸਚੁ ਜਨਮੁ ਪਰਵਾਣੁ ॥੯॥

"ਦਰਸਨਿ ਪਰਸਿਐ ਗੁਰੂ ਕੈ" ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹੈ ਕੋਈ...ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਮਝ ਕੇ 'ਗਾਹਾਂ ਸਮਝਾ ਰਿਹੈ, ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਲੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਰਿਹੈ ਜਾਂ ਦੋਏ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨੇ, ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕੁਛ ਹੋਰ ਤਰੱਕੀ ਰੋਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਵੀ ਨੇ ਦੋਏ, ਜੁੜ-ਮਿਲ ਕੇ, ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰ-ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ ਕੁਛ ਨਾ ਕੁਛ ਸਮਝ ਰਹੇ ਨੇ, ਉਹਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਵੀ ਸੱਚ ਐ, ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਕਮਾਈ ਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵੀ ਸੱਚ ਦਾ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਉਹਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਚ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਰਸਨ ਹੋਜੂਗਾ ਉਹਨੂੰ...ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅੰਦਰੋਂ, ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਜੂ...ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਦਰੋਂ ਪਰਗਟ ਹੋਜੂਗਾ ਫਿਰ...ਨਾਮ ਅੰਦਰੋਂ ਪਰਗਟ ਹੋਊਗਾ ਫਿਰ, ਉਹਨੂੰ 'ਸਚੁ ਜਨਮੁ ਪਰਵਾਣੁ' ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ । ਉਹੀ ਜਨਮ ਐ ਸੱਚ ਦਾ...ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਚ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋ ਗਿਆ ਉਹਦੇ, ਜਨਮ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲ ਜਾਣੈ ਉਹਨੂੰ । ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਐ...ਉਹੀ ਪਰਵਾਨ ਐ ਦਰਗਾਹ 'ਚ, ਆਹ ਜਨਮ ਪਰਵਾਨ ਨੀ ਹੈਗਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਐਥੇ-ਐਥੇ ਈ ਪਰਵਾਨ ਐ । ਉਹ ਦਰਵੇਸ ਐ 'ਦਰ-ਵੇਸ', ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਦਰ 'ਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਐ ਨਾ! ਉਹ ਦਰ ਦਾ ਵੇਸ ਐ, ਓਸ ਵੇਸ ਨੂੰ ਈ entry(ਦਾਖਲਾ) ਐ...ਦਰਗਾਹ 'ਚ, ਤਾਂ ਕਿਹੈ "ਦਰ ਦਰਵੇਸੀ ਗਾਖੜੀ {ਪੰਨਾ 1377}" ਓਏ ਦਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਬਿਨਾਂ...ਜੀਹਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਦਾ ਜਨਮ ਨੀ ਹੋਇਆ...ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਉੱਗਿਆ ਨੀ, ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਜੂ ਉੱਥੇ? ਐਡੀ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ । "ਚੋਪੜੀ ਪਰੀਤਿ ॥ {ਪੰਨਾ 1384}" ਐਥੇ ਤਾਂ ਚੋਪੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਐ ਸਾਡੀ, ਚੋਪੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਆਂ, ਰੁਖੀ ਸੁਖੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਿਆਰ ਨੀ, ਲੋਭ-ਲਾਲਚ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਐ...ਉਹ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦੈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ । ਚੋਪੜੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਐ, ਕਹਿੰਦਾ...ਨਹੀਂ ਜੀ...ਸਾਖੀ ਸੁਣਾਉ...ਫਲਾਣੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦਿਉ...ਇਹ ਨੀ...ਗੁਰਬਾਣੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੁਛ ਕਹਿੰਦੀ ਐ...ਇਹ ਤਾਂ ਔਖੀ ਗੱਲ ਐ...ਗੁਰਬਾਣੀ ਤਾਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰਦੀ ਐ...ਇਹ ਨੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਚੰਗੀਓ ਈ ਨੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ public(ਜਨਤਾ) ਨੂੰ ਏਹੇ... ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ । "ਚੋਪੜੀ ਪਰੀਤਿ" ਐ...ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ, ਜਿਹੜੀ ਚੋਪੜੀ ਮਿਲਦੀ ਐ ਖਾਣ ਨੂੰ "ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਨਿਗੇ ਦੁਖ ॥੨੮॥ {ਪੰਨਾ 1379}" ਇਹ ਵੀ ਗੱਲ ਐ "ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਨਿਗੇ ਦੁਖ ॥੨੮॥" ਚੋਪੜੀਆਂ-ਚੋਪੜੀਆਂ ਸੁਣੀ ਜਾਉ...'ਗਾਹਾਂ "ਅਜਰਾਈਲੁ ਫਰੇਸਤਾ ਤਿਲ ਪੀੜੇ ਘਾਣੀ ॥੨੭॥ {ਪੰਨਾ 315}" ਘਾਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਪੀੜ ਦੂਗਾ, ਆਹ ਚੋਪੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਆ ਨਾ ਸੰਤ, ਵਿੱਚੇ ਸੰਤ ਪੀੜੇ ਜਾਣੇ ਨੇ...ਵਿੱਚੇ ਚੇਲੇ ਪੀੜੇ ਜਾਣੇ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਡਤ ਸੀ...

ਆਪ ਡੁਬੇ ਚਹੁ ਬੇਦ ਮਹਿ ਚੇਲੇ ਦੀਏ ਬਹਾਇ ॥੧੦੪॥ {ਪੰਨਾ 1370}

ਸਚੁ ਤੀਰਥੁ ਸਚੁ ਇਸਨਾਨੁ ਅਰੁ ਭੋਜਨੁ ਭਾਉ ਸਚੁ ਸਦਾ ਸਚੁ ਭਾਖੰਤੁ ਸੋਹੈ ॥

ਸਚੁ ਪਾਇਓ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਸੰਗਤੀ ਬੋਹੈ ॥

ਜਿਸੁ ਸਚੁ ਸੰਜਮੁ ਵਰਤੁ ਸਚੁ ਕਬਿ ਜਨ ਕਲ ਵਖਾਣੁ ॥

ਦਰਸਨਿ ਪਰਸਿਐ ਗੁਰੂ ਕੈ ਸਚੁ ਜਨਮੁ ਪਰਵਾਣੁ ॥੯॥

ਪੰਨਾ 1392

ਮੁਰ ਪਿਤ ਪੂਰਬ ਕੀਯਿਸਿ ਪਯਾਨਾ ॥

 ਭਾਂਤਿ ਭਾਂਤਿ ਕੇ ਤੀਰਿਥ ਨਾਨਾ ॥
ਜਬ ਹੀ ਜਾਤਿ ਤ੍ਰਿਬੇਣੀ ਭਏ ॥

 ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਦਿਨ ਕਰਤ ਬਿਤਏ ॥੧॥

               (ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਪਾ:੧੦ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ)

Wahu Wahu

ਸਲੋਕੁ ਮ: ੩ ॥

ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਸੇ ਜਨ ਸਦਾ ਕਰਹਿ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹ ਕਉ ਆਪੇ ਦੇਇ ਬੁਝਾਇ ॥

ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਕਰਤਿਆ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਹੋਵੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਹੁ ਜਾਇ ॥

ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਗੁਰਸਿਖੁ ਜੋ ਨਿਤ ਕਰੇ ਸੋ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇ ॥

ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਕਰਹਿ ਸੇ ਜਨ ਸੋਹਣੇ ਹਰਿ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਿਲਾਇ ॥

ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਹਿਰਦੈ ਉਚਰਾ ਮੁਖਹੁ ਭੀ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਕਰੇਉ ॥

ਨਾਨਕ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਜੋ ਕਰਹਿ ਹਉ ਤਨੁ ਮਨੁ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹ ਕਉ ਦੇਉ ॥੧॥

ਗੂਜਰੀ  ਕੀ ਵਾਰ:੧ (ਮ: ੩) - ੫੧੫

Chhatree Ko Poot Ho

ਛਤ੍ਰੀ ਕੋ ਪੂਤ ਹੋ ਬਾਮ੍ਹਨ ਕੋ ਨਹਿ ਕੈ ਤਪੁ ਆਵਤ ਹੈ ਜੁ ਕਰੋ ॥

ਅਰੁ ਅਉਰ ਜੰਜਾਰ ਜਿਤੋ ਗ੍ਰਿਹ ਕੋ ਤੁਹਿ ਤਿਆਗਿ ਕਹਾ ਚਿਤ ਤਾ ਮੈ ਧਰੋ ॥

ਅਬ ਰੀਝਿ ਕੈ ਦੇਹੁ ਵਹੈ ਹਮ ਕੋ ਜੋਊ ਹਉ ਬਿਨਤੀ ਕਰ ਜੋਰਿ ਕਰੋ ॥

ਜਬ ਆਉ ਕੀ ਅਉਧਿ ਨਿਦਾਨ ਬਨੈ ਅਤਿ ਹੀ ਰਨ ਮੈ ਤਬ ਜੂਝਿ ਮਰੋ ॥੨੪੮੯॥

੨੪ ਅਵਤਾਰ ਕ੍ਰਿਸਨ - ੨੪੮੯ - ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ

Durga Daa Sher

 ਕੇਸਰੀਆ (ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਸ਼ੇਰ) 

"ਕੇਸਰੀਆ ਬਾਹੀ ਕਊਮਾਰੀ ॥

ਭੈਖੰਡੀ ਭੈਰਵਿ ਉਧਾਰੀ ॥੪੫॥ 

{ਪਾਰਸਨਾਥ ਰੁਦ੍ਰ - ੪੫ - ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}"

'ਕੇਸਰੀਆ ਬਾਹੀ' ਹੈ, ਆ ਬਾਹੀ ਨੀ ਹੈ । 'ਬਾਹੀ' ਹੁੰਦੈ ਜੀਹਦਾ ਬਾਹਨ ਹੋਵੇ, 'ਕੇਸਰੀਆ' ਹੁੰਦੈ ਸ਼ੇਰ । "ਕੇਸਰੀਆ ਬਾਹੀ ਕਊਮਾਰੀ ॥" 'ਕੇਸਰੀਆ ਬਾਹੀ' ਐ, ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਨੀ ਕਰਦੀ? ਬਾਹਨ ਐ ਉਹਦਾ 'ਸ਼ੇਰ' । ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਐਂ, ਓ 'ਨਿਰਭੈ' ਐ, ਜਿਹੜਾ 'ਤੱਤ ਗਿਆਨ' ਐ ਇਹਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਬਿਬੇਕ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਐ ਤੇਰੀ, ਬਿਬੇਕ 'ਸ਼ੇਰ' ਐ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਨਾ, ਗੁਰਮੁਖ ਜਿਹੜਾ ਹੁੰਦੈ, ਉਹ ਫਿਰ... ਜਿਹੜਾ 'ਮਨਮੁਖ ਬੁੱਕ ਨਾ ਜਾਣਦਾ' ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਮਨਮੁਖ ਗੱਲ ਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਗੁਰਮੁਖ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ, ਹਰ ਗੱਲ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਐ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਅੱਜ ਤਾਈਂ challenge(ਚਨੌਤੀ) ਵੀ ਨੀ ਕੀਤੀ । ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੈਲੇਂਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ । ਤਦ ਚੈਲੇਂਜ ਹੁੰਦੀ ਐ ਜਦ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਹੋ ਜਾਣ, ਅਸੀਂ ਹੀ ਉਲਟੇ ਅਰਥ ਕਰ ਲਈਏ, ਫਿਰ ਤਾਂ ਚੈਲੇਂਜ ਹੋ ਈ ਜਾਣੈ ਉਹਨੇ । "ਕੇਸਰੀਆ ਬਾਹੀ ਕਊਮਾਰੀ ॥" 'ਕਊਮਾਰੀ' ਕਊ ਕੀ ਐ? ਕਊ ਐ ਜਿਹੜਾ ਹੰਕਾਰ ਐ ਨਾ ਕਊਆ, "ਜਗੁ ਕਊਆ ਮੁਖਿ ਚੁੰਚ ਗਿਆਨੁ ॥ {ਪੰਨਾ 832}" ਉਹ ਜਿਹੜਾ...ਇਹਦੀ ਹੰਕਾਰੀ ਵਿਰਤੀ ਐ ਨਾ? ਹੰਕਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਐਂ, ਹਉਮੈ/ਹੰਕਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਐਂ 'ਕਊ ਮਾਰੀ', ਭਰਮ 'ਤੇ ਚੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਐਂ...ਆਏਂ ਕਹਿ ਲਉ, ਕਊਆ ਕਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਐ ਨਾ? ਬਈ ਕਊਆ ਕਿਤੇ ਚਿੱਟਾ ਨੀ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ।

"ਭੈਖੰਡੀ ਭੈਰਵਿ ਉਧਾਰੀ ॥" 'ਭੈਖੰਡੀ' ਭੈਅ ਦਾ ਤਾਂ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਐਂ, 'ਭੈਰਵਿ' ਐਂ, 'ਭੈਰਵਿ' ਐਂ, ਆਪਣੀ ਭੈਅ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਨੀ ਐਂ, ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੀ ਭੈਅ 'ਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ 'ਚ ਆ ਗਿਆ । ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਭੈਅ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਹੁਕਮ 'ਚ ਤੂੰ ਆਪ ਈ ਐਂ...ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ, 'ਭੈਰਵਿ' ਭੈ 'ਚ ਰਵੀ ਹੋਈ ਐਂ, "ਡਡਾ ਡਰ ਉਪਜੇ ਡਰੁ ਜਾਈ ॥ {ਪੰਨਾ 341}" ਉਹ ਗੱਲ ਐ, ਚਾਰ ਅਖਰਾਂ 'ਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਤੀ...ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੀ 'ਭੈ-ਖੰਡੀ ਭੈ-ਰਵਿ' "ਡਡਾ ਡਰ ਉਪਜੇ ਡਰੁ ਜਾਈ ॥ ਤਾ ਡਰ ਮਹਿ ਡਰੁ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ ॥ {ਪੰਨਾ 341}" ਆਪਣੀ ਭੈਅ 'ਚ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਐਂ, ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੀ ਭੈ 'ਚ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਉਹਦੀ ਰਖਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਨੀ ਐਂ, ਉਹਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੀ ਐਂ ਫਿਰ, 'ਉਧਾਰੀ' ਉਧਾਰ ਦਿੰਨੀ ਐਂ ਉਹਨੂੰ ਰਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੌਣ ਨੇੜੇ ਆਜੂ ਉਥੇ "ਸਿੰਘ ਸਰਨ ਕਤ ਜਾਈਐ ਜਉ ਜੰਬੁਕੁ ਗ੍ਰਾਸੈ ॥ {ਪੰਨਾ 858}" ਚਾਰ-ਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ...ਕਿੰਨਾ ਕੁਛ ਭਰਿਆ ਪਿਆ, ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਚਾਰ ਈ ਨੇ "ਭੈਖੰਡੀ ਭੈਰਵਿ ਉਧਾਰੀ ॥"

Mahikhaasur Darni Mahipalee

ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਦਰਣੀ ਮਹਿਪਾਲੀ ॥ ਚਿਛੁਰਾਸੁਰ ਹੰਤੀ ਖੰਕਾਲੀ ॥ 

ਅਸਿ ਪਾਣੀ ਮਾਣੀ ਦੇਵਾਣੀ ॥ ਜੈ ਦਾਤੀ ਦੁਰਗਾ ਭਾਵਾਣੀ ॥੫੪॥

Thingulaa Hingulaa Pingulaa

ਠਿੰਗੁਲਾ ਹਿੰਗੁਲਾ ਪਿੰਗੁਲਾ ਪ੍ਰਾਸਣੀ ॥

Kaaran Karam Kareem

ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫ ॥

ਕਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰੀਮ ॥ ਸਰਬ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਰਹੀਮ ॥

ਅਲਹ ਅਲਖ ਅਪਾਰ ॥ ਖੁਦਿ ਖੁਦਾਇ ਵਡ ਬੇਸੁਮਾਰ ॥੧॥ 

ਓ‍ੁਂ ਨਮੋ ਭਗਵੰਤ ਗੁਸਾਈ ॥ ਖਾਲਕੁ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਸਰਬ ਠਾਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥

ਜਗੰਨਾਥ ਜਗਜੀਵਨ ਮਾਧੋ ॥ ਭਉ ਭੰਜਨ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਅਰਾਧੋ ॥

ਰਿਖੀਕੇਸ ਗੋਪਾਲ ਗਵਿੰਦ ॥ ਪੂਰਨ ਸਰਬਤ੍ਰ ਮੁਕੰਦ ॥੨॥

ਮਿਹਰਵਾਨ ਮਉਲਾ ਤੂਹੀ ਏਕ ॥ ਪੀਰ ਪੈਕਾਂਬਰ ਸੇਖ ॥

ਦਿਲਾ ਕਾ ਮਾਲਕੁ ਕਰੇ ਹਾਕੁ ॥ ਕੁਰਾਨ ਕਤੇਬ ਤੇ ਪਾਕੁ ॥੩॥

ਨਾਰਾਇਣ ਨਰਹਰ ਦਇਆਲ ॥ ਰਮਤ ਰਾਮ ਘਟ ਘਟ ਆਧਾਰ ॥

ਬਾਸੁਦੇਵ ਬਸਤ ਸਭ ਠਾਇ ॥ ਲੀਲਾ ਕਿਛੁ ਲਖੀ ਨ ਜਾਇ ॥੪॥

ਮਿਹਰ ਦਇਆ ਕਰਿ ਕਰਨੈਹਾਰ ॥ ਭਗਤਿ ਬੰਦਗੀ ਦੇਹਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰਿ ਖੋਏ ਭਰਮ ॥ ਏਕੋ ਅਲਹੁ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ॥੫॥੩੪॥੪੫॥

 (ਪੰਨਾ 896, ਸਤਰ 19)

Abhiaagat

ਅਭਿਆਗਤ:

ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੩

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

ਅਭਿਆਗਤ ਏਹ ਨ ਆਖੀਅਹਿ ਜਿਨ ਕੈ ਮਨ ਮਹਿ ਭਰਮੁ ॥

ਤਿਨ ਕੇ ਦਿਤੇ ਨਾਨਕਾ ਤੇਹੋ ਜੇਹਾ ਧਰਮੁ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 1413}

ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ, ਇੱਕ ਸੰਤ, ਸਾਧ ਜਾਂ ਭਗਤ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾ...ਓ ਇਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕ ਅਭਿਆਗਤ ਲਫਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਐ, ਜਿਹੜਾ ਤਿਆਗੀ ਹੋਵੇ ਮਾਇਆ ਦਾ, ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਤਿਆਗੀ ਜਿਵੇਂ ਨੇ ਨਾ?

"ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ" ਜੀ?

ਹਾਂ... ਉਦਾਸੀ "ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ" ਐ ਗੁਰਮੁਖ, ਉਹ ਅਭਿਆਗਤ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ । ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਬਈ ਜੇ ਉਹਦੇ ਮਨ 'ਚ ਭਰਮ ਐ, ਤਾਂ ਉਹੋ ਅਭਿਆਗਤ ਨੀ ਹੈਗਾ ਅਜੇ । ਭਰਮ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ...ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਮਾਇਆ ਦਾ...ਚੇਤਨ ਅਰ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨੀ । ਭਰਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਐ...ਜੜ੍ਹ-ਚੇਤਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨੀ ਅਜੋਂ ਹੈਗਾ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਈ ਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿਆਗ ਉਹਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ?? ਮਾਇਆ ਦਾ...ਚੇਤਨ ਅਰ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਗਿਆਨ ਬਿਨਾਂ ਮਾਇਆ ਨੀ ਤਿਆਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ । ਤਿਆਗਿਆ ਕੀ ਐ ਫਿਰ? ਤਿਆਗਿਆ ਨੀ ਕੁਛ ਵੀ ਉਹਨੇ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਨੀ ਹੁੰਦਾ ਮਾਇਆ ਦਾ "ਅਭਿਆਗਤ ਏਹ ਨ ਆਖੀਅਹਿ ਜਿਨ ਕੈ ਮਨ ਮਹਿ ਭਰਮੁ ॥" ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਐ, ਉਹ ਅਭਿਆਗਤ ਨੀ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਆਪਾਂ ਕਹਿ ਦੇਈਏ...ਉਹ ਸੰਤ ਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧ ਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤੋਖੀ ਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰਸਿਖ ਨੀ, ਉਹ ਅਭਿਆਗਤ ਲਫਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਐ ਉਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ।

"ਤਿਨ ਕੇ ਦਿਤੇ ਨਾਨਕਾ ਤੇਹੋ ਜੇਹਾ ਧਰਮੁ ॥੧॥"

ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਐ ਉਹੀ ਦੇਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਐ ਧਰਮ ਐ...ਅਭਿਆਗਤਾਂ ਦਾ ਉਹ ਤਾਂ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਈ ਹੋਊ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਐ । ਯਾਨੀ...ਭਰਮ ਰਹਿਤ ਧਰਮ ਨੀ ਉਹੋ, ਭਰਮ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਐ । ਭਰਮ-ਗਿਆਨੀ ਤਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੈ, ਊਂ ਕਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ...ਲੋਕ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਜੇ 'ਮਨ ਮਹਿ ਭਰਮੁ' ਹੈ ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤਾਂ ਹੈਨੀ, ਭਰਮ-ਗਿਆਨੀ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਜਰੂਰ ਐ, ਅਸਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈਨੀ ਉਹੋ ।

ਬਈ "ਕਾਚੇ ਗੁਰ ਤੇ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੂਆ ॥ {ਪੰਨਾ 932}" ਹੈਂਜੀ ?

ਹਾਂਜੀ ਹਾਂਜੀ ।

"ਅਭੈ ਨਿਰੰਜਨ ਪਰਮ ਪਦੁ ਤਾ ਕਾ ਭੀਖਕੁ ਹੋਇ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਭੋਜਨੁ ਨਾਨਕਾ ਵਿਰਲਾ ਪਾਏ ਕੋਇ ॥੨॥"

ਜੀਹਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਨੇ ਆਂ ਅਭਿਆਗਤ ਇੱਕ ਪਦਵੀ ਦਾ ਨਉਂ ਐ, ਉਹ ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਰਹਿਤ ਐ 'ਅਭੈ ਨਿਰੰਜਨ' ਇੱਕ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਭੈ ਨੀ ਹੁੰਦੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦੀ...ਉਹਦਾ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ, ਪਹਿਨਣਾ ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਈ ਹੁੰਦੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਈ ਹਥ, ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਈ ਪੈਰ, ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ-ਫਿਰਨਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦੀਉ ਗੱਲ ਕਰਦੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਦੀ ਨੀ ਕਰਦਾ । 'ਨਿਰੰਜਨ' ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ...ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਐ "ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਭੋਜਨੁ ਗਿਆਨ ॥ {ਪੰਨਾ 273}", ਉਹ ਅਭੈ ਪਦ ਹੋਊਗਾ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੋਊਗਾ...ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਊਗਾ । ਜੇ ਭਰਮ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨ ਹੈਨੀ ਉਹਦੇ ਕੋਲ, ਔਰ ਭੈ ਮੁਕਤ ਵੀ ਨੀ ਹੁੰਦਾ...ਜਿਹੜੇ ਨੇ ਏਹੇ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮਾਇਆ ਤਿਆਗੀ ਨੀ ਗਈ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਮਨੌਤ ਐ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਐ, ਉਨਾ ਚਿਰ ਭੈ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਹੋ । ਜੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਭਰਮ ਐ ਤਾਂ ਭੈ ਵੀ ਹੈ ।

"ਅਭੈ ਨਿਰੰਜਨ ਪਰਮ ਪਦੁ ਤਾ ਕਾ ਭੀਖਕੁ ਹੋਇ ॥"

ਉਹਦੀ ਇਛਾ ਹੋਵੇ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ, ਫੇਰ ਗੱਲ ਬਣਦੀ ਐ, ਨਾਮ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੋਵੇ ਉਹਨੂੰ ।

ਠੀਕ ਐ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਭਿਆਗਤ ਐ ਉਹੋ, ਹੈਂ ਜੀ?

ਫੇਰ ਅਭਿਆਗਤ ਐ । ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਬਈ ਰੋਟੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੀ ਜੀ, ਮਿਲਗੀ...ਖਾ ਲਈ, ਨਹੀਂ...ਨਾ ਸਹੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਲ ਅਭਿਆਗਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।

"ਤਿਸ ਕਾ ਭੋਜਨੁ ਨਾਨਕਾ ਵਿਰਲਾ ਪਾਏ ਕੋਇ ॥੨॥"

ਉਹ ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਐ ਜਿਹੜਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਨਾਮ ਭੋਜਨ ਐ ਫਿਰ । ਉਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਪਾਉਂਦੈ, ਜੀਹਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੋਊ, ਜੇ ਹੁਣ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤਾਈਂ ਈ ਸੀਮਤ ਐ, ਉਹ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਈ ਮਿਲੂ ਉਹਨੂੰ । ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰੇ ਖਾਂਦਾ ਉਹੋ, ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਈ ਦਿੰਦੇ ਨੇ । ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਆਪ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਆਪ ਛਕਣਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਉਣਾ ਏਹੇ "ਆਪਿ ਜਪੈ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵੈ ॥੨॥ {ਪੰਨਾ 306}" ਅਭਿਆਗਤ ਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨੈ । ਇਹ ਭੋਜਨ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਨੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈਗਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਨੂੰ..." ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ ॥ {ਪੰਨਾ 1245}" ਆਪ ਉਹਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਆਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਪਊਗੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਪਊ, ਫੇਰ ਉਹ 'ਪਰਮ ਪਦੁ' ਐ, 'ਅਭੈ ਨਿਰੰਜਨ ਪਰਮ ਪਦੁ' ਐ, ਵਰਨਾ ਨੀ ਹੁੰਦਾ । ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨੇ...ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਿਖੀ ਐ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਏਸ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਆਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਿਖੀ ਐ, ਗਿਆਨ ਦਿੱਤੈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਐ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕੋਈ ਨੀ, ਦੱਸਦੇ ਕੁਛ ਨੀ, ਕਹੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ।


                       

Shivling-Pathar Puja

Mahakaal Asi Jharaa

Bhog

Anti Dasam - The Meenas are trying their best to pollute real essence of Bani of Gur Gobind Singh i.e Sri Dasam Granth Sahib, with their filthy and sex obsessed thoughts and interpretations. 

These audio clips are just brief clips taken from Katha of Nihang Dharam Singh, so that you can have just an idea about concept. To know in whole please listen full vyakhya at Sri Dasam Granth Sahib.

Ramanand Ji

ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਘਰੁ ੧

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

ਕਤ ਜਾਈਐ ਰੇ ਘਰ ਲਾਗੋ ਰੰਗੁ ॥

ਮੇਰਾ ਚਿਤੁ ਨ ਚਲੈ ਮਨੁ ਭਇਓ ਪੰਗੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥

ਏਕ ਦਿਵਸ ਮਨ ਭਈ ਉਮੰਗ ॥

ਘਸਿ ਚੰਦਨ ਚੋਆ ਬਹੁ ਸੁਗੰਧ ॥

ਪੂਜਨ ਚਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮ ਠਾਇ ॥

ਸੋ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬਤਾਇਓ ਗੁਰ ਮਨ ਹੀ ਮਾਹਿ ॥੧॥

ਜਹਾ ਜਾਈਐ ਤਹ ਜਲ ਪਖਾਨ ॥

ਤੂ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਹੈ ਸਭ ਸਮਾਨ ॥

ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਭ ਦੇਖੇ ਜੋਇ ॥

ਊਹਾਂ ਤਉ ਜਾਈਐ ਜਉ ਈਹਾਂ ਨ ਹੋਇ ॥੨॥

ਸਤਿਗੁਰ ਮੈ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤੋਰ ॥

ਜਿਨਿ ਸਕਲ ਬਿਕਲ ਭ੍ਰਮ ਕਾਟੇ ਮੋਰ ॥

ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੁਆਮੀ ਰਮਤ ਬ੍ਰਹਮ ॥

ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਕਾਟੈ ਕੋਟਿ ਕਰਮ ॥੩॥੧॥

ਬਸੰਤੁ (ਭ. ਰਾਮਾਨੰਦ) ਪੰਨਾ - ੧੧੯੫

Mithaa

ਮਿਠਾ ਸੋ ਜੋ ਭਾਵਦਾ ਸਜਣੁ ਸੋ ਜਿ ਰਾਸਿ ॥

ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਣੀਐ ਜਾ ਕਉ ਆਪਿ ਕਰੇ ਪਰਗਾਸੁ ॥੨॥

ਗੂਜਰੀ  ਕੀ ਵਾਰ:੧ (ਮ: ੩) ਪੰਨਾ - ੫੧੭

Gurmukh(i) da Aacharan..

ਗੁਰਮੁਖਿ ਅਸਟ ਸਿਧੀ ਸਭਿ ਬੁਧੀ..

ਹਾਥੀ ਕੀ ਪੁਕਾਰ ਪਲ ਪਾਛੈ ਪਹੁੰਚਤ ਤਾਹਿ

 ਚੀਟੀ ਕੀ ਚਿੰਘਾਰ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸੁਨੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥੪॥੨੫੬॥

(ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਪਾ:੧੦)

Sewa Kau Duei Bhale Ikk Santu Ikku Raamu

ਕਬੀਰ ਸੇਵਾ ਕਉ ਦੁਇ ਭਲੇ ਏਕੁ ਸੰਤੁ ਇਕੁ ਰਾਮੁ ॥

ਰਾਮੁ ਜੁ ਦਾਤਾ ਮੁਕਤਿ ਕੋ ਸੰਤੁ ਜਪਾਵੈ ਨਾਮੁ ॥੧੬੪॥

ਸਲੋਕ (ਭ. ਕਬੀਰ) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ - ਅੰਗ ੧੩੭੩

Aoudhootu

ਅਉਧੂਤੁ

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : " ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੧ ॥ ਸੁਣਿ ਮਾਛਿੰਦ੍ਰਾ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ॥ ਵਸਗਤਿ ਪੰਚ ਕਰੇ ਨਹ ਡੋਲੈ ॥ {ਪੰਨਾ 877}"

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਮਾਛਿੰਦ੍ਰਾ ਸੁਣੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ, ਕੀ? 'ਵਸਗਤਿ ਪੰਚ ਕਰੇ' ਜਿਹੜਾ...ਪੰਚ ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਨੀ ਹੈ, ਪੰਚ ਇੱਥੇ ਮਨ ਹੈ, ਜੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ...ਮਨ ਚੌਧਰੀ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ ਨਾ । ਆਹ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਹੈ ਨਾ ਪੰਚ, ਆਕੀ ਬਣਿਆ ਬੈਠੈ ਮਵਾਸੀ ਰਾਜਾ, ਇਹਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਸ ਕਰ ਲਵੇ, ਫਿਰ ਨੀ ਡੋਲਦਾ ਉਹੋ । ਬੇਕਾਬੂ ਮਨ ਡੋਲਦੈ, ਮਨ ਤੇਰਾ ਕਾਬੂ 'ਚ ਨੀ…ਤਾਂ ਡੋਲਦੈਂ ਤੂੰ, ਜੇ ਮਨ ਕਾਬੂ 'ਚ ਹੋਵੇ ਤੇਰੇ, ਡੋਲਦਾ ਈ ਨੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਅਛਾ ਜੀ! ਪੰਚ ਜੀਹਦੇ ਕੋਲ ਪੰਜ ਰੋਗ ਐ, ਉਹੀ ਪੰਚ ਮਨ ਐ ਹੈਂ ਜੀ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਆਹ! ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਐ, ਪੰਜ ਰੋਗ ਨੇ, ਪੰਜ ਵਿਕਾਰ ਨੇ, ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰਿਆਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੈ, ਇਹ ਮਨ ਐ, ਇਹਨੂੰ ਈ ਵੱਸ 'ਚ ਕਰਲੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਛ ਵੱਸ 'ਚ ਈ ਐ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਅਛਾ ਜੀ! ਕਿਉਂਕਿ ਮੂਹਰੇ ਔਂਕੜ ਨੀ ਪੰਚ 'ਤੇ ਹੈਗਾ । ਪਰ ਪੰਚ 'ਤੇ ਔਂਕੜ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਨੀ, ਪੰਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੁਕਤਾ ਈ ਲਿਖਦੇ ਐਂ । ਪੰਚ ਦੋ ਅਰਥਾਂ 'ਚ ਆਉਂਦੈ, ਨਾਲੇ ਤਾਂ ਇਹ ਆਉਂਦੈ supreme ਜਾਂ ਉੱਤਮ, ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਪੰਜ ਦੀ sense 'ਚ ਆਉਂਦੈ ।

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : adjective(ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ) ਐ ਨਾ ਏਹੇ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਹਾਂ, ਇਹਦਾ 'ਗਾਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਨਉਂ ਲੱਗਿਆ ਹੈਗਾ, ਉਹਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੈ ਬਈ ਇਹ singular ਹੈਗਾ...ਇੱਕ-ਵਚਨ ਐ ਕਿ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਐ ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਹਾਂ ਜੀ ਹਾਂ ਜੀ, ਉਥੇ ਐ "ਕਹਤ ਕਬੀਰ ਪੰਚ ਕੋ ਝਗਰਾ ਝਗਰਤ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ ॥ {ਪੰਨਾ 482}", "ਪੰਚ ਪਰਧਾਨੁ" ਉਥੇ ਵੀ ਤਾਂ ਪੰਚ ਹੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਗੁਰਮੁਖ 'ਪੰਚ' ਹੈ ਅਸਲ 'ਚ, ਪਰ ਇਹ ਮਨਮੁਖ ਵੀ ਪੰਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਨੇ ਨਾ, ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਬੈਠੇ ਨੇ...।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਠੀਕ ਐ ਜੀ, "ਐਸੀ ਜੁਗਤਿ ਜੋਗ ਕਉ ਪਾਲੇ ॥ ਆਪਿ ਤਰੈ ਸਗਲੇ ਕੁਲ ਤਾਰੇ ॥੧॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : 'ਪਾਲੇ' ਨੀ, 'ਪਾ' ਅਲੱਗ ਐ, 'ਲੇ' ਅਲੱਗ ਐ । ਪਾਲਣਾ ਨੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਐ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਪਾ ਲਵੇ, ਹੈਂ ਜੀ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਹਾਂ...ਪਾ ਲਈਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । "ਐਸੀ ਜੁਗਤਿ ਜੋਗ ਕਉ ਪਾ ਲੇ ॥ ਆਪਿ ਤਰੈ ਸਗਲੇ ਕੁਲ ਤਾਰੇ ॥੧॥" ਆਪ ਤਰ ਜਾਂਦੈ, ਸਾਰੀ ਕੁੱਲ ਨੂੰ ਤਾਰਦੈ । ਕੁੱਲ ਕੀ ਐ? ਇੱਕੋ ਈ ਕੁੱਲ ਐ ਸਾਡੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ "ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤਿ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ ॥ {ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}" ਮਾਨਸ-ਮਾਨਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਦੈ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਸੋ ਅਉਧੂਤੁ ਐਸੀ ਮਤਿ ਪਾਵੈ ॥ ਅਹਿਨਿਸਿ ਸੁੰਨਿ ਸਮਾਧਿ ਸਮਾਵੈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : 'ਐਸੀ ਮਤਿ ਪਾਵੈ' ਜਿਹੜਾ ਐਸੀ ਮੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ 'ਅਉਧੂਤੁ' ਐ ਅਸਲ ਦੇ ਵਿੱਚ । ਜੇ ਮਨ ਉਹਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਈ ਨੀ ਹੋਇਆ, ਉਹ 'ਅਉਧੂਤੁ' ਕਾਹਦਾ? ਜੇ ਜੋਗ ਈ ਨੀ, ਆਪਨੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਈ ਨੀ ਹੋਇਆ, 'ਅਉਧੂਤੁ' ਕਾਹਦਾ? "ਅਹਿਨਿਸਿ ਸੁੰਨਿ ਸਮਾਧਿ ਸਮਾਵੈ ॥" ਸਮਾਧਿ ‘ਲਗਾਵੈ’ ਨੀ, ਸਮਾਧਿ ‘ਸਮਾਵੈ’, ਜੇ ਮਨ ਸਮਾਅ ਜਾਵੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ 'ਚ, ਫੇਰ ਸਮਾਧਿ 'ਸੁੰਨਿ ਸਮਾਧਿ' ਐ । 'ਸੁੰਨਿ ਸਮਾਧਿ' ਲਗਾਈਦੀ ਨੀ, 'ਸੁੰਨਿ ਸਮਾਧਿ' 'ਚ ‘ਸਮਾਈਦਾ’ ਹੁੰਦੈ । ਦੇਖੋ! ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੋਇਐ? ਕਿੰਨਾ ਲਫਜ਼ ਦਾ ਫਰਕ ਐ, ਸਾਰੀ philosophy ਓ ਈ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਈ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖਤੀ । ਉਹ ਸਮਾਧਿ ‘ਲਗਾਉਂਦੇ’ ਨੇ, ਸਮਾਧਿ ‘ਸਮਾਉਂਦੇ’ ਨੀ ਹਨ, ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਨਉਂ 'ਸਮਾਧਿ' ਐ "ਨਾਨਕ ਲੀਨ ਭਇਓ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿਉ ਜਿਉ ਪਾਨੀ ਸੰਗਿ ਪਾਨੀ ॥ {ਪੰਨਾ 633} ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਪਾਣੀ 'ਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੈ, ਆਏਂ ਸਮਾਅ ਜਾਵੇ, ਇਹੀ ਜੋਗ ਐ, ਏਸੇ ਨੂੰ ਜੋਗ ਕਹਿੰਨੇ ਆਂ ਅਸੀਂ, ਏਸੇ ਨੂੰ ਲਿਵ-ਲੀਨ ਕਹਿੰਨੇ ਆਂ ਅਸੀਂ, ਇਹ ਲਿਵ-ਲੀਨ ਐ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਸੁੰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਇੱਥੇ ਮਨ ਐ ਜੀ ਫਿਰ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਸੁੰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦੈ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਮਨ ਦਾ, ਲਹਿਰਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਚ ਲਹਿਰਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਲੋਭ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੀ ਨਾ ਜਦ ਪੈਂਦਾ ਆਤਮਾ 'ਤੇ, ਫੇਰ ਸੁੰਨ ਐ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਨੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ 'ਅਹਿਨਿਸਿ' ਮਤਲਬ ਦਿਨ ਰਾਤ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਐ ਸੁੰਨ ਐ, ਸਮ-ਆਧ ਜਿਹੜਾ ਦੂਸਰਾ ਅਧਾ ਚਿੱਤ ਐ, ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਰਹੇ?

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਉਹੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੀ ਐ? ਜਦ ਲਹਿਰ ਉੱਠਦੀ ਨੀ, ਪਾਣੀ...ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੂਏ ਪਾਣੀ 'ਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਈ ਐ, ਹੋਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੋਇਐ? ਲਹਿਰ ਉੱਠਦੀ ਕਦ ਐ? ਜਦ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਐ । ਲੋਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲਹਿਰ ਉੱਠਦੀ ਐ । ਲੋਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਏਹਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਈ ਨਾ ਕਰੇ । ਜੋ ਦੇਖਦੈ, ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਦਲਦੀ ਐ "ਬਿਨੁ ਦੇਖੇ ਉਪਜੈ ਨਹੀ ਆਸਾ ॥ ਜੋ ਦੀਸੈ ਸੋ ਹੋਇ ਬਿਨਾਸਾ ॥ {ਪੰਨਾ 1167}" ਦੇਖਣਾ ਈ ਬੰਦ ਕਰਤਾ, "ਏ ਨੇਤ੍ਰਹੁ ਮੇਰਿਹੋ ਹਰਿ ਤੁਮ ਮਹਿ ਜੋਤਿ ਧਰੀ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਦੇਖਹੁ ਕੋਈ ॥ {ਪੰਨਾ 922}" ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਈ ਨਾ, ਜੇ ਮਾਇਆ ਦੇਖੋਂਗੇ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਲੋਭ ਹੋਊਗਾ, ਤਾਂ ਲਹਿਰ ਉਠੂਗੀ । ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਈ ਬਦਲਤਾ ਦੇਖਣ ਦਾ...ਅਖਾਂ ਦਾ, ਕੀ ਦੇਖਣੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ, ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣੀ "ਜਾਣਹੁ ਜੋਤਿ ਨ ਪੂਛਹੁ ਜਾਤੀ {ਪੰਨਾ 349}" ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣੀ, ਜੋਤ ਜਾਨਣੀ ਐ, ਅਕਲ ਕਿੰਨੀ ਐ, ਬੁੱਧੀ ਕਿੰਨੀ ਐ । ਸਾਨੂੰ ਉਹਦੇ ਗਿਆਨ ਤਾਈਂ ਮਤਲਬ ਐ, ਸਾਨੂੰ ਉਹਦੀ ਜਾਤ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਈ ਹੋਰ ਐ...ਬਦਲਤਾ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਭਿਖਿਆ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਭੈ ਚਲੈ ॥ ਹੋਵੈ ਸੁ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਸੰਤੋਖਿ ਅਮੁਲੈ ॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : 'ਭਿਖਿਆ ਭਾਇ' ਜਿਹੜੀ ਭਿਖਿਆ ਦੀ ਇਛਾ ਏ ਨਾ, 'ਭਾਇ' ਹੁੰਦੀ ਐ ਇਛਾ । ਭਿਖਿਆ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਚਾਹੀਦੀ ਐ, ਭਿਖਿਆ ਦੀ ਇਛਾ ਕੀ ਐ? ਭਗਤੀ ਦੀ ਇਛਾ ਰਹੇ ਅਸਲ 'ਚ । ਭਗਤੀ ਕੀ ਐ? ਗੁਰ ਕੀ ਮੱਤ ਲੈਣ ਦੀ, "ਗੁਰ ਕੀ ਮਤਿ ਤੂੰ ਲੇਹਿ ਇਆਨੇ ॥ {ਪੰਨਾ 288}" ਗੁਰ ਕੀ ਮੱਤ ਦੀ ਹੀ ਭੁੱਖ ਰਹੇ ਹਰ ਵਕਤ, ਸਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੋਝੀ ਆ ਜਾਵੇ ਫਟਾ-ਫਟ, ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂ...ਇਹ ਭੁੱਖ ਰਹੇ ਮਨ 'ਚ । 'ਭੈ ਚਲੈ' ਔਰ ਭਾਣੇ 'ਚ ਰਹੇ, ਆਪਣਾ ਭਾਣਾ ਖਤਮ ਕਰਨਾ...ਆਪਣੇ ਭਾਣੇ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ, ਗੁਰ ਕੇ ਭਾਣੇ ਚੱਲਣਾ...ਇਹ result(ਨਤੀਜਾ) ਐ...ਭਗਤੀ ਦਾ, ਇਹੀ ਭਗਤੀ ਐ । ਮਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਮਨ ਨੂੰ ਮਨਾ ਰਹੀ ਐ, ਆਪਣਾ ਭਾਣਾ ਤਿਆਗ ਕਰ, ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਤਿਆਗ ਕਰ, ਗੁਰ ਕੀ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ, ਇਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਐ, ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਰੂਪ ਇਹ ਐ, ਭੈਅ 'ਚ ਰਹਿਣੈ । ਐਸੀ ਭਗਤੀ ਦੇਹ ਜਿਹੜੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭੈਅ 'ਚ ਰਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਭਾਣਾ ਛੱਡਦਾਂ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਰਹੇ 'ਭੈ ਚਲੈ ॥'

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : 'ਭਾਇ ਭਗਤਿ' ਪ੍ਰੇਮਾ ਭਗਤੀ ਐ ਜੀ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : 'ਭਾਇ ਭਗਤਿ' ਪ੍ਰੇਮਾ ਭਗਤੀ ਨੀ, 'ਭਾਇ' ਭੁੱਖ ਐ, ਭਾਉਂਦੀ ਐ ਜਿਹੜੀ ਤੈਨੂੰ ਭਗਤੀ । ਜਿਹੜੀ ਤੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਭਾਵੇ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ, ਭੈਅ 'ਚ ਚੱਲਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਾਵੇ, ਰਿਧੀ-ਸਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਹੋਵੈ ਸੁ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਸੰਤੋਖਿ ਅਮੁਲੈ ॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਜੀਹਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਟੁੱਟਦਾ ਈ ਨੀ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਨੀ ਟੁੱਟਦਾ ਜਿਹੜਾ, ਅਮੁੱਲ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦੈ, ਉਹਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਐ ਉਹਨੂੰ । ਐਸਾ ਸੰਤੋਖ ਚਾਹੀਦੈ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ, ਜਿਹੜੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਰੱਜ ਜਾਵੇਂ ਤੂੰ, ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵੇਂ, ਉਹ ਸੰਤੋਖ ਚਾਹੀਦੈ, ਮੰਗਤਾ ਨਾ ਰਹੇਂ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਠੀਕ ਐ, ਤਾਂਹੀ ਫਿਰ ਮੁੰਦਾਵਣੀ 'ਚ ਸੰਤੋਖ ਦੀਉ ਗੱਲ ਹੋਈ ਐ ਦੁਬਾਰਾ, ਹੈਂ ਜੀ?

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਹਾਂਜੀ ਹਾਂਜੀ ਹਾਂਜੀ ਹਾਂਜੀ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਠੀਕ ਐ ਜੀ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੁੱਲੀ ਵਸਤੂ ਐ, ਹੈਂ ਜੀ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਏਸੇ ਦੀ ਤਾਂ ਸਿਖਿਆ ਐ ਸਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਧਿਆਨ ਰੂਪਿ ਹੋਇ ਆਸਣੁ ਪਾਵੈ ॥ ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਤਾੜੀ ਚਿਤੁ ਲਾਵੈ ॥੨॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਤਾੜੀ ਚਿੱਤ ਨੇ ਲਾਉਣੀ ਐਂ । ਏਥੇ ਤਾੜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਆ ਗਈ ਹੁਣ, 'ਮਨ' ਧਿਆਨ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇ ਹੁਣ, 'ਮਨ' ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਿਆ ਹੁਣ, ਮਨ ਨੀ ਰਿਹਾ "ਧੁਨਿ ਮਹਿ ਧਿਆਨੁ ਧਿਆਨ ਮਹਿ ਜਾਨਿਆ {ਪੰਨਾ 879}" "ਧਿਆਨ ਮਹਿ ਜਾਨਿਆ" ਮਨ ਮਹਿ ਜਾਨਿਆ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਹ ਜਾਨ ਲਿਆ । ਧਿਆਨ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇ "ਧਿਆਨ ਰੂਪਿ ਹੋਇ ਆਸਣੁ ਪਾਵੈ ॥" ਜਦ ਧਿਆਨ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੈ 'ਮਨ', ਧਿਆਨ ਈ ਮਨ ਐ, ਬੱਸ ਧਿਆਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ । ਫਿਰ ਆਸਣ ਕੀ ਐ? ਨਾਮ ਦਾ ਆਸਣ ਪਾਉਂਦਾ ਏਹੇ, ਨਾਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪਾਉਂਦੈ, ਆਧਾਰ ਆਸਣ ਹੁੰਦੈ "ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ ਦੀਜੈ {ਪੰਨਾ 530}" ਨਾਮ ਦੇ ਆਸਣ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੈ...ਫਿਰ ਨਾਮ ਦੇ...ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੈ, ਨਾਮ ਦੀ ਟੇਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਐ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੈ 'ਆਸਣੁ ਪਾਵੈ ॥', "ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਤਾੜੀ ਚਿਤੁ ਲਾਵੈ ॥੨॥" ਸਚ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ...ਚਿੱਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੈ, ਫੇਰ "ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਗੈ ਨੀਦ ਨ ਸੋਵੈ ॥ {ਪੰਨਾ 944}" ਇਹ ਤਾੜੀ ਐ, ਫੇਰ ਨੀ ਨੀਂਦ ਐ ਕਦੇ ਵੀ, "ਨਾਨਕ ਬਧਾ ਘਰੁ ਤਹਾਂ ਜਿਥੈ ਮਿਰਤੁ ਨ ਜਨਮੁ ਜਰਾ ॥ {ਪੰਨਾ 44}" ਉਥੇ ਕੀ ਐ? "ਤਿਥੈ ਊਂਘ ਨ ਭੁਖ ਹੈ {ਪੰਨਾ 1414}" ਉਥੇ ਊਂਘ ਅਰ ਭੁੱਖ ਦੋਏ ਚੀਜਾਂ ਨੀ ਹਨ । ਸਤ ਸੰਤੋਖ ਹੈ...ਭੁੱਖ ਹੈਨੀ, ਤਾੜੀ ਹੈ...ਊਂਘ ਹੈਨੀ, ਨੀਂਦ ਹੈਨੀ । ਜੇ ਨੀਂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਤਾੜੀ ਹੈਨੀ, ਸੁਪਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਜੂਗਾ, ਜੇ ਤਾੜੀ ਐ ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਹੈਨੀ, ਨੀਂਦ ਹੈਨੀ ਤਾਂ ਸੁਪਨਾ ਹੈਨੀ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ॥ ਸੁਣਿ ਮਾਛਿੰਦ੍ਰਾ ਅਉਧੂ ਨੀਸਾਣੀ ॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਅਉਧੂ ਕੌਣ ਹੁੰਦੈ? ਇਹਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੱਸੀ ਐ, ਅਉਧੂ ਨੂੰ define(ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ) ਕੀਤੈ...ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵਿੱਚ । ਅਉਧੂ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਸੀ ਏਹੇ, ਜਿਆਦਾ ਭੰਗ ਪੀ ਲੈਣੀ, ਜਿਆਦਾ ਨਸ਼ਾ ਪੀ ਲੈਣਾ, ਗੁੰਮ-ਸੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ...ਬੁੱਜ ਬਣਕੇ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀਣੇ । ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, ਐਹੋ ਜਿਹੇ ਅਉਧੂ ਨੀ ਹੁੰਦੇ, ਅਉਧੂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਏਹੇ ਐ "ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ॥" ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦੈ...ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਬੋਲੇ ਫਿਰ ਉਹੋ, ਐਸੀ ਬਾਣੀ ਬੋਲੇ, ਜਿਹੜੀ...ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਹੋਣ ਜਿਹੜੇ, ਅਮਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਕੱਟ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਸਿਖਿਆ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਅਉਧੂ ਐ । 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ' ਨਾਨਕ ਨੀ ਬੋਲ ਰਿਹਾ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ', ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਉਹ ਆਦਮੀ ਅਉਧੂਤ ਤਾਂ ਏ, ਜੇ 'ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ' ਬੋਲੇ ਉਹੋ । ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਮੈਂ ਅਉਧੂਤ ਆਂ...ਅਸਲ ਦੇ ਵਿੱਚ । ਅਉਧੂਤ ਉਹ ਆ ਜਿਹੜਾ 'ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ' ਬੋਲੇ, ਜੇ ਨਾਨਕ 'ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ' ਬੋਲਦੈ, ਨਾਨਕ ਅਉਧੂਤ ਐ ਅਸਲੀ ਤਾਂ, ਅਉਧੂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਐ ਏਹੇ, ਅਉਧੂ ਦੇ ਲਛਣ ਨੇ ਏਹੇ, ਅਉਧੂ ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦੈ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਆਸਾ ਮਾਹਿ ਨਿਰਾਸੁ ਵਲਾਏ ॥ ਨਿਹਚਉ ਨਾਨਕ ਕਰਤੇ ਪਾਏ ॥੩॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੰਸਾਰੀ ਇਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਨਾ... ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਛਾ ਐ, ਉਹਦੇ ਵਿਚੇ ਈ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰਖੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਬਾਹਰ ਨਾ ਕਢੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਵਰੇ ਆਸ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਐ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਆਸ ਐ ਨਾ...ਏਕ ਆਸ, ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਲਵੇਟ ਕੇ ਰਖੇ, ਉਹ ਇਛਾ ਨੀ ਬਾਹਰ ਕਢਣੀ, ਪੁੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਛ ਐ, ਪੁੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲਾ ਜਿਹੜਾ ਹੈਗਾ...ਉਹ ਨਾਮ ਐ । ਨਾਮ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਹੈ ਇਛਾ...ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀਆਂ...ਮਾਇਆ ਦੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਵੇਟ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂ? ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤਾਂ ਸੁਖ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਵਿਚੇ ਈ ਐ, ਜੇ ਨਾਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਛ ਵਿਚੇ ਈ ਆ ਗਿਆ, "ਫਰੀਦਾ ਜੇ ਤੂ ਮੇਰਾ ਹੋਇ ਰਹਹਿ ਸਭੁ ਜਗੁ ਤੇਰਾ ਹੋਇ ॥੯੫॥ {ਪੰਨਾ 1382}" ਜੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਭ ਜੱਗ ਤੇਰਾ ਈ ਐ ਫਿਰ, ਤੈਥੋਂ ਦੂਰ ਕੀ ਐ? ਉਹ ਵਿਚੇ ਈ ਲਵੇਟ ਦੇ ਇਹਦੇ, ਅੰਦਰੇ ਈ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ, "ਆਸਾ ਮਾਹਿ ਨਿਰਾਸੁ ਵਲਾਏ ॥" ਨਿਰਾਸਾਂ...ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਐਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤੋਂ, ਉਹਨੂੰ, ਜਿਹੜੀ ਆਸ ਐ ਨਾਮ ਦੀ, ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੱਖ...ਵਲਾ ਕੇ ਰੱਖ । "ਨਿਹਚਉ ਨਾਨਕ ਕਰਤੇ ਪਾਏ ॥" ਜਿਹੜਾ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ ਐ...ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਐ...ਕਰਤਾ ਐ ਜਿਹੜਾ...ਸ਼ਬਦ ਐ...ਜੀਹਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ definite(ਨਿਸ਼ਚਿਤ) ਐ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣਾ ਉਹਦਾ...ਉਹਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ, 'ਕਰਤੇ ਪਾਏ ॥'

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕੁ ਅਗਮੁ ਸੁਣਾਏ ॥ ਗੁਰ ਚੇਲੇ ਕੀ ਸੰਧਿ ਮਿਲਾਏ ॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਫੇਰ ਕੀ ਕਰਦੈ ਉਹੋ ਜੇ ਹੁਕਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੈ...ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੈ, ਫੇਰ 'ਗਾਹਾਂ ਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਐ? ਕੀ ਸਬੂਤ ਐ? ਉਹਦਾ ਇਹ ਸਬੂਤ ਐ "ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕੁ ਅਗਮੁ ਸੁਣਾਏ ॥" ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦੈ, ਉਹ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਬੁੱਧੀ ਐ...ਜਿੰਨੇ ਗਰੰਥ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਐ । ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਰੂਰ...ਗਰੰਥ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੀ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਜਿਹੜੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਐ । ਵਿਆਖਿਆ ਕੁਛ ਹੋਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁਛ ਹੋਰ ਹੁੰਦੈ । ਉਹ ਵਿਆਖਿਆ ਐਸੀ ਸੁਣਾਉਂਦੈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਰਕੇ...'ਅਗਮੁ', ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਐ ਬਈ ਇਹ ਆਏਂ ਗੱਲ ਸੀ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਹ ਸਮਝਦੇ ਸੀ । "ਗੁਰ ਚੇਲੇ ਕੀ ਸੰਧਿ ਮਿਲਾਏ ॥" ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਐ ਔਰ ਚਿੱਤ ਐ, ਗੁਰ-ਚੇਲਾ ਐ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਕਰ ਦਿੰਦੈ । ਜੇ ਗੁਰ ਚੇਲੇ ਦੀ ਸੰਧੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਐ...ਫੇਰ ਅਗੰਮ ਗੱਲ ਐ, ਜੇ ਗੁਰ ਚੇਲੇ ਦੀ ਸੰਧਿ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਅਗੰਮੀ ਗੱਲ ਹੈ ਨੀ, ਫੇਰ ਉਹ ਅਗੰਮੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਗੁਰ ਅਰ ਚੇਲਾ ਦੋਹੇਂ ਚੇਤਨ ਐ, ਹੈਂ ਜੀ? ਮਨ ਤੇ ਚਿੱਤ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਹਾਂ ਜੀ ਹਾਂ ਜੀ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : "ਦੀਖਿਆ ਦਾਰੂ ਭੋਜਨੁ ਖਾਇ ॥ ਛਿਅ ਦਰਸਨ ਕੀ ਸੋਝੀ ਪਾਇ ॥੪॥੫॥"ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਜੋ ਦੀਕਸ਼ਾ ਮਿਲੀ ਐ ਸਿਖਿਆ 'ਚੋਂ...ਜੋ ਨਾਮ ਮਿਲਿਐ, ਇਹੀ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਐ, ਇਹਨੂੰ ਭੋਜਨ ਇਹੀ ਬਣਾਵੇ, ਗਿਆਨ ਜਿਹੜਾ ਹੈਗਾ "ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਭੋਜਨੁ ਗਿਆਨ ॥ {ਪੰਨਾ 273}" ਈ ਰਹੇ । ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਦੀਕਸ਼ਾ..ਸਿਖਿਆ ਐ, ਇਹਦੇ 'ਚੋਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਐ...ਦੀਖਿਆ, ਦੀਖਿਆ ਉਹ ਐ ਜੋ ਸਮਝ ਆਇਆ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚੋਂ, ਉਹਨੂੰ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਖਾਵੇ ਮਨ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣੇ ਉਹੋ, ਤਾਂ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੁੰਦੀ ਐ । ਫਿਰ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਿਹੜੇ ਇਹਨਾਂ ਆਲੇ ਨੇ ਨਾ? ਉਹ ਨੀ ਹੈਂ ਇਹ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਰ ਐਂ ਫਿਰ । ਇਹਨਾਂ ਆਲੇ ਜੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ, ਉਹਦੀ ਸੋਝੀ ਕੀ ਆਉਣੀ ਸੀ? ਉਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਈ ਐ । ਇਹਨਾਂ ਆਲੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੀ, ਅਸਲੀ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਨੇ? ਜੀਹਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਛਿਅ ਘਰ ਛਿਅ ਗੁਰ ਛਿਅ ਉਪਦੇਸ ॥ ਗੁਰੁ ਗੁਰੁ ਏਕੋ ਵੇਸ ਅਨੇਕ ॥੧॥ {ਪੰਨਾ 12}" ਫੇਰ ਉਹ ਦੱਸੂ...ਪਤਾ ਲੱਗੂ ਬਈ ਉਹ ਕੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਆਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਊ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝ 'ਚ ਆਊਗੀ...ਵਰਨਾ ਨੀ ਉਹਦੀ ਸਮਝ ਆਉਣੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਛੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ।

ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਠੀਕ ਐ ਜੀ, ਆਹ ਦਾਰੂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਭਾਵ ਬਣਦੈ ਜੀ "ਦੀਖਿਆ ਦਾਰੂ ਭੋਜਨੁ ਖਾਇ ॥"
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : 'ਦਾਰੂ' ਦਵਾਈ ਹੁੰਦੀ ਐ "ਦੁਖੁ ਦਾਰੂ ਸੁਖੁ ਰੋਗੁ ਭਇਆ {ਪੰਨਾ 469}" 'ਦੀਖਿਆ' ਅਸਲ 'ਚ 'ਦਵਾਈ' ਐ, ਇਹ 'ਦੀਖਿਆ' 'ਚ ਈ 'ਦਾਰੂ' ਐ...'ਨਾਮ ਦਾਰੂ' ਐ, ਨਾਮ 'ਦੀਖਿਆ' ਦੇ ਵਿਚੇ ਈ ਐ ਨਾ? ਬੋਲਿਆ ਜੋ ਉਹ 'ਸਿਖਿਆ' ਐ , ਜੋ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ...ਸਮਝ ਆਈ ਐ ਉਹ 'ਦੀਖਿਆ' ਐ । 'ਦੀਖਿਆ' 'ਚੋਂ ਜੋ ਸਮਝ ਆਈ ਐ...ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਹੋਇਐ, ਉਹੀ ਤਾਂ 'ਦਾਰੂ' ਐ, ਉਹੀ ਤਾਂ 'ਨਾਮ' ਐ, ਓਸੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣੈ । ਜੇ ਏਹੀ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ ਇਹਦਾ, ਫੇਰ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਐ ।
ਸਿਖਿਆਰਥੀ : ਅਛਾ! ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਆ ਜੀ...ਛੇ ਭੇਖ...ਜੋਗੀ, ਜੰਗਮ, ਸਨਿਆਸੀ, ਬੋਧੀ, ਸਰੇਵੜੇ ਤੇ ਬੈਰਾਗੀ ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ : ਆਹੋ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਏਹੀ ਨੇ ਨਾ? ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਇਹ ਨੀ ਹਨ ।

Malechh

ਮਲੇਛ ਕੋਣ ਹੈ? ਮਲੇਛ ਖਾਲਸਾ ਕੋਣ ਹੈ?